Historia miejsca

Zamkowa 3 to adres szczególny dla naszego miasta. Ponura historia znajdującego się tutaj ciężkiego więzienia na zawsze pozostanie w pamięci Kielczan. To jedno z najstarszych więzień w Polsce zostało założone przez władze carskie i od początku swego istnienia było miejscem tortur i przetrzymywania więźniów politycznych, stało się tragicznym obrazem polskiej rzeczywistości tworzonej przez zaborców, dwie wojny światowe, okupację hitlerowską i sowieckie wpływy po wojnie.

W 1846 roku na syberyjską katorgę wyruszył stąd ksiądz rewolucjonista Piotr Ściegienny. Po upadku Powstania Styczniowego cele więzienne wypełniły się powstańcami. Po  rewolucyjnych wydarzeniach w latach 1904-1905, stało się miejscem tortur więźniów politycznych. W październiku 1939 roku, wraz z przejęciem więzienia przez gestapo, rozpoczął się tutaj hitlerowski terror. W celach umieszczano dwa tysiące osób, przy murze odbywały się egzekucje. Przez katownię na Zamkowej przeszło około 16 000 osób. Gdy 15 stycznia 1945 r. Armia Czerwona wkroczyła do Kielc, więzienie przejęli funkcjonariusze NKWD. Pierwszymi ofiarami stali się kieleccy prawnicy, a następnie żołnierze podziemia, AK i NSZ.

Liczba ofiar kieleckiego więzienia jest dzisiaj bardzo trudna do ustalenia z powodu tajnych, nierejestrowanych egzekucji. Słynna stała się w całej Polsce akcja jego rozbicia. W nocy z 4 na 5 sierpnia 1945 r. żołnierze oddziału partyzanckiego Brygady Kieleckiej pod dowództwem kpt. Antoniego Hedy ps. Szary, uwolnili ok. 700 żołnierzy podziemia. Bohaterską akcję upamiętnia tablica wmurowana w ścianę budynku.

Więzienie przy Zamkowej istniało do lat 70. XX wieku. Stare budynki niszczały, aż władze miasta Kielce stworzyły szansę na właściwe wykorzystanie tego miejsca. Dziś, przeszłość spotka się tu z przyszłością. Projekt rewitalizacji Śródmieścia Kielc pozwolił na stworzenie w odnowionych budynkach powięziennych siedziby Design Centrum Kielce oraz Ośrodka Myśli Patriotycznej i Obywatelskiej. Ponury więzienny budynek zmienił swoją funkcje.  Dawne cele mieszczą teraz  galerię, studio ceramiczne, pracownię 3D, warsztat modelarsko-stolarski, bibliotekę, a ekspozycja edukacyjno-muzealna pozwoli poznać dorobek poprzednich pokoleń Kielczan, dla których słowa patriotyzm i ojczyzna stanowiły wartość najwyższą.